ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

95

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

سال 1580 م . وظيفهء سفارت على عادل شاه به وى محوّل شد . على عادل شاه با احترام فراوان از او استقبال كرد ولى به علّت فوت ناگهانى عادل شاه ناچار شد به دهلى بازگردد . اكبر او را در اكتبر 1585 م . به عنوان سفير پيش فرمانرواى كشمير ، يوسف شاه فرستاده بود . حكيم على دو ماه در سرىنگر اقامت داشت و روز 13 دسامبر 1585 به حسن ابدال مراجعت كرد . در سال 1596 م . اكبر شاه منصب هفت‌صدى و لقب جالينوس الزمان به وى اعطا كرد . در زمان جهانگير به منصب دوهزارى رسيد . در روز جمعه 5 محرّم 1010 ه . / 1609 م . وفات يافت . به نوشتهء مآثر الامرا ساليانه شش هزار روپيه براى كمك پزشكى به مستمندان وقف كرده بود . على گيلانى بعد از علاء الدّين قرشى دومين شارحى است كه افتخار شرح كامل قانون نصيب وى شده است . شرح كلّيّات او با شرح كلّيّات آملى در سال 49 - 1848 م . به نام جامع الشرحين به چاپ رسيده است . شرح معالجات ناياب است . من در مجموعهء شفاء الملك حكيم عبد اللطيف و حكيم محمود احمد خان دهلوى شرح معالجات وى را ديده بودم . نسخهء اخير با خطى بسيار زيبا و در قطعى بزرگ در 994 صفحه بود و هر صفحه 57 سطر داشت . در طبّيهء كالج عليگره فقط شرح كلّيّات و در مؤسّسهء تاريخ و تحقيق طبّ دهلىنو شرح كلّيّات و مفردات و در خدابخش پتنه مجلّدات اوّل و سوم و چهارم و پنجم ( كلّيّات معالجات و قرابادين ) موجود است . در كتابخانهء دار العلوم ديوبند كه شرح‌هاى متعدّد قانون نگهدارى مىشود ، شرح قرابادين قانون ( جلد پنجم ) گيلانى را نيز ديده‌ام . اين شرح در كتابخانه‌ها و در دست طبيبان مختلف موجود بوده است و روى آن چندين مهر به چشم مىخورد . يكى از مهرها از على مظفّر خان از امراى دربار محمّد شاه است . در كتابخانهء رضا رامپور هر پنج جلد اين شرح محفوظ است . جلد اوّل آن ازاين‌جهت حائز اهمّيّت است كه كتابت آن در زمان زندگانى مؤلّف انجام گرفته است و پس از نام او